مهمترین این عوامل بشرح زیر می باشد:
۱ـ درجه حرارت آب
در حقیقت اصلی ترین مبنا برای انتخاب یک طرح جهت اجرای پرورش ماهیان سردآبی محسوب می گردد. درجه حرارت بین ۱۲ تا ۱۸ درجه سانتیگراد را می توان به عنوان دامنه تغییرات دمای آب برای رشد ماهیان قزل آلا تعریف نمود.
اما بهترین دما راجهت پرورس ماهی قزل آلا را دمای ۱۴ تا ۱۷ درجه سانتیگراد می دانیم. اما ببینیم وقتی دمای آب افزایش یابد چه تبعاتی برای ماهیان خواهد داشت؟
درجه حرارت ۲۰ درجه سانتیگراد حداکثر دمایی است که ماهی بدون تحمل استرس
می تواند به تغذیه و رشد خود ادامه دهد،دمای ۲۲ درجه سانتیگراد حد نهایی تغذیه قزل آلا محسوب می گردد و شرایط استرس برای ماهیان بتدرج حاصل می گردد.
دمای ۲۵ درجه سانتیگراد دمایی است که ماهی قزل آلا می تواند تنها برای مدت کوتاهی قادر به زندگی باشد و طولانی شدن این مدت منجر به بروز تلفات خواهد بود.
اما لازم است بدانیم که کاهش دمای آب نیز تغییراتی را به دنبال خواهد داشت.
هر قدر دما از ۱۴ درجه سانتیگراد کمتر شود میزان تغذیه در ماهیان کاهش و در نتیجه رشد روزانه ماهیان نیز از سرعت پائین تری برخوردار است.
در محدوده دمایی ۶ تا ۸ درجه سانتیگراد د تقریباً تغذیه در حالت قطع شدن است
(نه مطلق) و ماهی عملا به خوردن غذا اشتهایی را نشان نمی دهد.
دماهای آب پائین تر از ۱۰ درجه سانتیگراد جهت پرورش ماهیان سردآبی مناسب نبوده بیشتر جهت امر تکثیر توصیه می گردد.
۲ـ اکسیژن محلول:
اصلی ترین و حیاتی ترین فاکتور آبی محسوب می گردد. اکثر قریب باتفاق علل تلفات در مزارع پرورش قزل آلا بدلیل نوسانات (کاهش ) اکسیژن محلول در آب می باشد. میزان اکسیژن آب ورودی مزارع بایستی حداقل ۷ میلی گرم در لیتر (ppm) باشد. هر قدر میزان اکسیژن کاهش یابد تأثیرات منفی را در روند رشد به دنبال خواهد داشت
در صورتیکه میزان اکسیژن محلول در آب به کمتر از ppm 4 برسد ، در صورت عدم جبران و باقی ماندن در این وضعیت بروز تلفات را بدنبال خواهد داشت.
عوامل متعددی می تواند باعث کاهش میزان اکسیژن محلول در آب گردد ، که می توان اشاره کرد به :
*افزایش درجه حرارت آب
*افزایش ارتفاع منطقه از سطح دریا
*افزایش شوری آب
*تراکم بیش از حد توده گیاهی
* تراکم بیش از حد ماهیان (افزایش بیوماس)
۳ـ PH (اسیدیته) :
PH مناسب جهت اجرای طرحهای پرورش ماهی قزل آلا بین ۸-۵/۶ بوده و خارج از محدوده اعلام شده می تواند برای ماهیان مشکلاتی را به دنبال داشته باشد.
هر چند که معمولاً در پرورش ماهیان قزل آلا بحث PH های اسیدی به ندرت دیده می شود اما اسیدی شدن PH آب استخرهای پرورش ماهی قزل آلا باعث افزایش حلالیت فلزات سنگین در آب خواهد شد. فلزات سنگین مثل آهن در PH های پائین بصورت محلول درآمده و بر روی برانش ماهی رسوب کرده و باعث اختلال در حرکات تنفسی ماهیان می شود. همچنین فلزات سنگین بدلیل سمی بودن باعث تحریک و آسیب برانش ها شده و بیماری های ثانویه مثل عفونت قارچی را فراهم می کند.
مشکل اصلی در PHآب استخرهای پرورش ماهی افزایش آن و ایجاد شرایط قلیایی در آب می باشد.
آمونیاک بعنوان ماده دفعی توسط ماهیان به آب دفع می شود و با آب ترکیب شده و یک رابطه تعادلی دو طرفه را بوجود می آورد.
NH3 + H2O → ۲NH4OH → ۲NH4+ + 2OH-
NH+4 + OH- → NH3 + H2O
در محیط قلیایی بعلت وجود OH- این واکنش دیده می شود. پس وجود محیط قلیایی شرایط تشکیل آمونیاک را تشدید می کند. پس هر قدر محیط قلیایی تر باشد میزان یون OH بیشتر خواهد بود و آمونیاک بیشتری تولید می شود.
آمونیاک یک ماده سمی خطرناک بوده و ماهی قزل آلا حساسیت زیادی نسبت به این ماده دارند. میزان مجاز آن بایستی کمتر از یک صدم ppm باشد. از راههای جبران افزایش PH به تعویض آب ،افزایش آب ورودی و نظافت استخر می توان اشاره کرد.
علائم ظاهری که در اثر افزایش PH در ماهی بروز می کند:
۱) افزایش ترشح موکوس پوست و آبشش ها
۲) پوسیدگی و فرسایش باله ها
۳) آسیب دیدگی سلولهای پوششی سطح آبشش و اختلال در تنفس
۴) خونریزی پوست در ناحیه شکم
۵) کدر شدن قرنیه و کوری چشم ماهی
۴ـ شوری آب
ماهیان قزل آلا نسبت به شوری از دامنه تحمل نسبتاً بالایی برخوردارند. پرورش این ماهیان تا EC حدود ۲۵۰۰۰ میکرو موس بر سانتیمتر گزارش شده است و معمولا در بررسیهای کارشناسی تا EC 15000 میکرو موس جهت اجرای طرحهای پرورش ماهی قابل قبول بوده و بیش از این میزان نیاز به بررسی بیشتر و دقیق تری دارد
۵ ـ کدورت آب
بطور کلی آب استخرهای پرورشی باید زلال باشد و شفافیت تا کف استخرها تأمین شود. کدورت و تیرگی آب از عوامل نامطلوب در استخرهای پرورشی قزل آلا محسوب می گردد.
۶- سختی آب
معمولاً درجه سختی آب براساس اندازه گیری غلظت کربنات کلسیم CaCO3 در آب برحسب ppm (میلی گرم لیتر) بیان می شود.
دامنه سختی مناسب در پرورش ماهیان قزل آلا بین ۱۰ تا ۴۰۰ میلی گرم در لیتر کربنات کلسیم است. در آبهای نرم میزان کلسیم و سایر مواد مصرفی کمتر است اما آبهای سخت برای پرورش ماهی سودمندتر بوده چرا که کلسیم مورد نیاز ماهیان را تأمین می کند.
۷- دی اکسید کربن
غلظت این گاز در جو کم است اما میزان حلالیت آن در آب زیاد و حدود ۳۰ برابر حلالیت اکسیژن است.غلظت مجاز این گاز تا حد ۱۰ میلی گرم در لیتر می باشد و اثرات سمی آن در پرورش قزل آلا از غلظت ۹ تا ۱۰ میلی گرم در لیتر نمایان می شود.
منشأ دی اکسید کربن در آب عبارت است از :
* تراکم بالای ماهیان (شدت تنفس افزایش می یابد)
* تراکم بیش از حد گیاهان
*آبهای زیرزمینی مثل چشمه و چاه
از مهمترین عوارض ناشی از افزایش غلظت دی اکسید کربن در آب و اثرات آن بر ماهی می توان به : عدم آرامش ـ افزایش و کاهش حرکات تنفسی ـ عدم تعادل ـ قرار گرفتن به پهلو و پشت و نهایتاً مرگ اشاره کرد.
با روشهای هوادهی یا ریزش آب و طراحیهای مناسب می توان این نقیصه را مرتفع کرد.