غذادهی ماهیان یکی از مهمترین مواردی است که در مزرعه پرورش ماهی باید به آن توجه نمود،زیرا در مزارع پرورش تنها چیزی که بیشترین هزینه ها را در بر دارد هزینه تهیه غذا می باشد به طوری که بیش از ۵۰درصد از هزینه های یک دوره پرورش را شامل می شود. روش های غذا دادن در مزارع پرورش ماهی قزل آلا:
۱-غذادهی با دست: این روش در کشور ما بسیار متداول است و در مزارع زیادی از این روش استفاده می شود. غذادادن با دست یکی از روشهایی است که کارگر غذای مورد نیاز را با دست در داخل استخر می پاشد، در این روش باید کارگر صبر و حوصله زیادی بکار گیرد و با حوصله به ماهیان غذا دهد یعنی هم باید تمام غذارا در استخر
بریزد و هم بین دفعات غذا ریزی فاصله مناسب باشد. با این کار به ماهی فرصت گرفتن غذا را خواهد داد و بدین ترتیب غذای کمتری به صورت پرت خواهیم داشت.البته این روش زیاد مناسب نیست چون هرچقدر هم اگر کارگردر غذادهی دقت نماید باز هم مقدار زیادی پرت غذا خواهیم داشت، زیرا با تلاطم آب در اثر حرکت ماهیان که درگرفتن غذا تقلا میکنند باعث میشود که غذا از دیدشان پنهان شود و به کف استخر سقوط می نماید و دیگر مورد مصرف ماهی قرار نخواهد گرفت و هدر خواهد رفت. معمولا در فارم هایی که از این نوع غذادهی استفاده می شود ضریب تبدیل غذایی کم است.
۲-غذا دهی با دستگاه های اتوماتیک:
الف- غذاده آلن: این دستگاه دارای سوراخ هایی با اندازه های متفاوت است،در داخل آن دو تیغه چرخنده به فاصله ۵/۱کیلی متر از کف وجود دارد که غذا را بسمت سوراخ ها می برد،از این غذاده معمولا در تراف های پرورشی استفاده می شود که با آویزان کردن روی مرکز اتصال دو تراف می توان یک جفت تراف را غذادهی کرد .معمولا برای غذادهی به یک تراف ۸/۴متری از ۲تا۳غذاده می توان استفاده کرد.
ب- غذاده نیلسن:از این غذاده ها در کانال های سیمانی استفاده می شود ولی برای انواع استخرهاهم کاربرد دارد. ظرفیت مخزن این غذاده ۶کیلوگرم است و این ظرفیت را تا۲۵ کیلوگرم افزایش داد. درته این غذاده یک صفحه متحرک برقی وجود دارد که با ریختن غذا از سوراخهای مخصوص روی صفحه، غذادر منطقه وسیعی پخش
می شود.
ج- غذاده پاندولی: این دستگاه بر روی استخرها نصب می شود و دارای مخزنی است که غذای ماهی در آن قرار می گیرد. ماهیان هر وقت میل به گرفتن غذا دشته باشند با ضربه زدن به پاندول باعث ریختن غذا در آب می شوند. اشکال عمده این دستگاه چگونگی استفاده از آن است.
تعیین توده زنده و میزان جیره غذایی:
۱ -تعداد تلفات ماهی- تعداد ماهی ذخیره شده = تعداد ماهی موجود در استخر
۲ -میانگین وزن ماهیان حاصل از زیست سنجی × تعدادماهی های موجود در استخر= وزن بیومس
۳ -متوسط درجه حرارت آب استخر را تعیین می کنیم
۴ -به جدول درجه حرارت مراجعه کرده و درصد غذای روزانه را محاسبه می کنیم.
۵ -از ضرب کردن توده زنده استخر در عدد بدست آمده بالا مقدارغذایی که باید بصورت روزانه به ماهی داده شود به دست می آید.
تعداد دفعات غذا دهی :
تعداد دفعات غذادهی روزانه برای قزل آلا در جای خود در کنار نوع،کیفیت و مقدار غذا اهمیت بسیار زیادی دارد.یکی از مهمترین عواملی که تعداد این دفعات را در هر روز مشخص می کند اندازه، وزن و همچنین درجه حرارت آب می باشد. بطوری که در۵ -۴ هفته اول پرورش تعداد دفعات غذادهی بسیار زیاد استوسپس با رشد ماهی تا ۲بار نیز کاهش می یابد.لازم به توضیح است که در اوایل دوره پرورش تعداد این دفعات در میزان بقا و بازماندگی ماهی و هم در رشد آن مؤثر است. ولی در آخر دوره پرورش فقط روی رشد آنها تاثیر می گذارد. بهتر آن است که نخستین وعده غذا در زمان روشن شدن هوا و آخرین وعده در زمان تاریک شدن هوا داده شود.
انواع جیره برای ماهی قزل آلا:
نیازهای غذای ماهی قزل آلا در هر مرحله ای از رشد متفاوت است،دلیل آن تغییر در اندازه و وزن ماهی است و ترکیب غذای هر مرحله باید متناسب با آن مرحله باشدکه بر این اساس سه نوع جیره به کار برده می شود.
الف- غذای استارتر: این جیره برای بچه ماهی های تا ۵گرم مورد استفاده قرار می گیرد.میزان پروتئین موجود در این غذا بالا است این غذا بصورت دانه ای یا خرد در اندازه های متفاوت ساخته می شود.
ب-غذای رشد:دراین جیره میزان پروتئین کمتر است و ذرات این غذا بصورت حبه هستند و اندازه غذا با رشد ماهی بزرگتر می شود. این غذا برای ماهی های ۵تا۲۰گرم مورد استفاده قرار می گیرد.
ج- غذای پرواری:در این مرحله پروتئین بازهم کاهش می یابد و ذرات آن بصورت پلت می باشد. در این غذا درصد مواد گیاهی افزایش یافته و قطر ذرات نیز بیشتر می شود،از این غذا برای ماهیان ۲۰گرمی تا اندازه آماده فروش استفاده می شود.
بطور کلی غذاهایی که در تغذیه قزل آلا استفاده می کنیم بر اساس مقدار رطوبت و نوع غذا به سه دسته تقسیم می شوند:
۱ -غذای خشک:این غذا شامل مخلوطی ساده ای از اجزای خشک است که آنها را بصورت حبه یا فشرده در می آورند،این حبه ها در اندازه های متفاوت تولید می شوند که از ریزترین آنها برای غذای استارتر استفاده می شود و بطور کلی به درجات استارتر،شماره های۱،۲،۳،۴ و همچنین پلت تقسیم می شود.
سایز توصیه شده غذای خشک در تغذیه قزل آلای رنگین کمان
۲-غذای تر:درصد رطوبت در این غذا بالا می باشد. مثل ماهی کیلکای تازه. این غذا را بصورت چرخ شده و نشده به مصرف می رسانندو مقدار رطوبت آن۴۵تا۷۵درصد است و بصورت روزانه تهیه و ساخته می شود.مقدار غذای تر مورد نیاز ماهی قزل آلا بر اساس درصد وزن بدن با اندازه های مختلف، در درجه حرارت های متفاوت

۳ -غذای مرطوب :درصد رطوبت این نوع غذا کمتر از غذای تر می باشد و در حدود ۲۵تا۴۵درصداست و معمولا بصورت چرخ کرده استفاده می شود این غذا را با عبور دادن از سوراخهای چرخ گوشت بصورت ماکارونی در می آورند و با توجه به اندازه و وزن ماهی به مصرف می رسانند.ترکیب آن معمولا از گوشت،جگر،شش،طحال و یا ماهی های کوچک دریایی تشکیل یافته است لازم به ذکر است که اگر از کبد گاو برای تغذیه استفاده می شود،ابتدا باید رگ و پی را از آن گرفته وسپس از چرخ گوشت باقطر سوراخ های دو میلی متری عبورداده شود.میزان نمکی که به آن اضافه می شود هم نباید از دو درصد تجاوز کند،زیرا در این صورت کبد چرخ شده چسبندگی خود را ازدست می دهد.
نکات ضروری در مورد انواع غذاهای ماهی قزل آلا:
غذای تر و مرطوب بعنوان غذاهای خوش خوراک در تغذیه قزل آلا استفاده می شود زیرا علاوه برنرم بودن به دلیل تامین بخشی از اسیدهای آمینه و ویتامین ها،بازدهی تغذیه ای و رشد ماهی را افزایش می دهد.علاوه بر غذای تر ومرطوب از غذای خشک که همان کنسانتره پلت شده است نیز استفاده می شودکه به طریقه مصنوعی تهیه می گردد و از لحاظ تمام گروه های غذایی کامل است.مقدار مواد موجود در غذای ماهی قزل آلا ط.ری طراحی می شود که دارای۴۰تا۵۰درصد پروتئین،۱۰تا۱۵درصد چربی،۱۰درصدقند و مقداری ویتامین و عناصر معدنی باشد. حجم باقیمانده غذا نیز توسط پرکننده هایی مثل کنجاله ها تامین می شود.مقدار پروتئین،قند و موادمعدنی مورد نیاز ماهی توسط موادی با منشا گیاهی مثل آردگندم،آردسویا،آردذرت،کن جاله ها،مخمرآب جو ،ملاس و … و با منشا حیوانی نظیر پودرخون،پودراستخوان،پودر ماهی ،روغن ماهی و…تامین می شود.

گرد آورندگان
کارشناسان تکثیر وپرورش اداره کل شیلات اردبیل
احمدی- تیزرو – بدلی وند